Scrubben of rubben? Welke chirurgische handontsmetting vermindert de kans op postoperatieve wondinfecties?

 

De onopzettelijke overdracht van micro-organismen, zoals bacteriën, naar de wonde van de patiënt tijdens een operatie kan leiden tot een postoperatieve wondinfectie. Ongeveer 5% van de patiënten die een chirurgische ingreep ondergaan ontwikkelen een wondinfectie t.h.v. de chirurgische wonde. Dit kan resulteren in een vertraagde wondheling, verlengde duur van de hospitalisatie, een toename in het gebruik van antibiotica, onnodige pijn en soms leiden tot het overlijden van de patiënt.

 

Micro-organismen die verantwoordelijk zijn voor de infectie zijn o.a. afkomstig van de handen van de leden van het operatieteam. Deze dragen steriele handschoenen om de overdracht van micro-organismen van de handen naar de chirurgische wonde te vermijden. Maar tijdens de ingreep kan de handschoen geperforeerd worden of kan een scheurtje ontstaan. Daarom is het noodzakelijk dat de handen zoveel mogelijk kiemvrij zijn voor het aangaan van de operatie. Dit wordt bereikt door een chirurgische handontsmetting uit te voeren onmiddellijk voor het aantrekken van de steriele handschoenen. Een ideaal antiseptisch wasmiddel dat gebruikt wordt bij de chirurgische handontsmetting moet snelwerkend zijn en effectief werkzaam blijven gedurende enkele uren, cumultatief zijn (herhaalde blootstelling remt bacteriële groei voor een aantal dagen), is doeltreffend voor een breed spectrum en moet veilig in gebruik zijn.

 

In de literatuur wordt een pre-wash of voorwas aangeraden voor de eerste chirurgische handontsmetting. De handen worden dan gewassen met zeep of een antimicrobiële oplossing onder stromend water. Het doel van de pre-wash is het verwijderen van vuil of organisch materiaal en transiënte micro-organismen. Tijdens de voorwas wordt ook het mogelijke vuil onder de nagels verwijderd. Nadien gaan de leden van het operatieteam over tot het uitvoeren van de chirurgische handontsmetting dat de groei van de residente micro-organismen (bacteriën) gaat remmen. Hierbij zijn er twee mogelijkheden. Men kan kiezen voor de traditionele of waterige scrub (schrobben) of een alcoholische rub zonder water bij het uitvoeren van een chirurgische handontsmetting.

 

Schrobben

Schrobben bestaat uit het bevochtigen van de handen en voorarmen onder stromend water, het systematisch aanbrengen met behulp van de handen of een sponsje van een op water gebaseerde antimicrobiële oplossing die chloorhexidinegluconaat of povidonjood bevat, het afspoelen onder stromend water en het herhalen van dit proces enkel nog bij handen en polsen. Er wordt aangeraden dit proces 2 tot 5 minuten te laden duren.

 

Rubben

Bij het rubben wrijft men een alcoholische oplossing over de handen en voorarmen. Men wrijft de handen over elkaar voordat de alcoholische oplossing volledig verdampt is. De tijd die aangeraden wordt voor het rubben is afhankelijk van de hoeveelheid alcoholische oplossing dat men gebruikt (en deze hoeveelheid is dan weer afhankelijk van de grootte van de oppervlakte van de handen en de voorarmen), maar wordt ook bepaald door de samenstelling (formule) van de gebruikte alcoholische oplossing. Drie minuten wordt beschreven in de literatuur, maar deze tijd kan gehalveerd worden bij bepaalde oplossingen (bv. Sterilium).

 

Conclusie

Zowel het schrobben als het wrijven kunnen gebruikt worden om de handen voor te bereiden voor een operatie. Verschillende factoren, zoals de snelle werking, minder bijwerkingen en geen risico op herbesmetting van de handen door ze af te spoelen met water geven echter de voorkeur aan het rubben met een alcoholische oplossing. Daarnaast is men bij het rubben niet afhankelijk van de zuiverheid van het water. Wat in bepaalde landen, waar de middelen beperkt(er) zijn, een probleem kan zijn.

Er is weinig evidentie dat rubben leidt tot een vermindering van het aantal residente micro-organismen direct na de handontsmetting alsook na de operatie in vergelijking met een waterige scrub. In de literatuur is er geen hard bewijs te vinden dat het ene product beter werkt dan het ander. Schrobben met chloorhexidinegluconaat zorgt niet voor een grotere daling van het aantal gevormde kolonies van bacteriën in vergelijking met povidonjodium scrubs.

Ook over de ideale duurtijd van de chirurgische handontsmetting is er geen betrouwbaar antwoord terug te vinden in de literatuur. Momenteel is er nog onvoldoende bewijs dat 3 minuten i.p.v. 2 minuten scrubben leidt tot een meer significante daling van het aantal micro-organismen op de handen.

 

 

 

 

 

BRONNEN:

 

Spruce, L. (2013). Back to basics: hand hygiene and surgical hand antisepsis. AORN Journal, 98 (5), 449-460.

 

Tanner, J., Dumville, J.C., Norman, J., & Fortnam, M. (2016). Surgical hand antisepsis to reduce surgical site infection (review). Cochrane database of systematic reviews, 1, 1-101.

 

Widmer, A.F. (2013). Surgical hand hygiene: scrub or rub? Journal of hospital infection, 83, 35-39.

 

 

 

THINK4NURSES VZW 2018